بازار قدیمی اردبیل

مجموعه تاریخی بازار اردبیل در میانه شهر و در طرفین خیابان امام خمینی واقع گردیده و به جهت قدمت و دارا بودن معماری سنتی از بازارهای تاریخی و جالب توجه ایران به شمار می آید و چون دیگر بازارها مشتمل بر راسته ها، تیمچه ها، سراها و مسجد و گرمابه است. شهر تاریخى اردبیل با تاریخ طولانى و موقعیت ویژه سیاسى و اجتماعى، داراى پیشینه طولانى در فعالیت‌هاى اقتصادى است و بازار به عنوان مرکز جریان‌هاى داد و ستد، در شکوفایى اقتصادى شهر سهم به سزا دارد.
مجموعه کنونی بازار معرف آثاری از دوره صفویه و قاجاریه است. در قرن دهم هجری در زمان حکومت شاه تهماسب اول بازارهای اردبیل از رونق بسیار زیادی برخوردار بوده‌اند.

راسته های مختلف بازار اردبیل :

راسته‌های موجود در بازار اردبیل عبارتند از راسته اصلی بازار، راسته قیصریه، علافان، راسته پیرعبدالملک، بازار زرگران، سراجان، پارچه‌فروشان، کفاشان، مسگران، چاقوسازان، آهنگران و سراهای آن‌ها.
سرای گلشن، سرای وکیل، سرای نو یا زنجیرلو، سرای حاج احمد، سرای حاج شکر، سرای مجیدیه، سرای امام جمعه، سرای دوگچی و تیمچه زنجیرلی نیز از دیگر قسمتهای بازار اردبیل هستند.
در قرن هفتم و هشتم بازار اردبیل رونق فراوان داشته ‌است. در دوره‌های بعد قسمتی از بازار بزرگ و تیمچه‌ها و سراها از موقوفات بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی بشمار می ‌رفت و درآمد و عواید حاصله صرف مخارج این بقعه می‌ شد.

تاریخچه بازار اردبیل :

بازار اردبیل از سابقه طولانی و درخشانی برخوردارمی باشد. مقدسی و اصطخری در قرن چهارم هجری قمری از این بازار نام برده اند. بازار اردبیل در قرن ۷ و ۸ هجری قمری نیز از رونق فراوانی برخوردار بوده، اما رونق اصلی آن مربوط به دوره صفویه است. در این دوره به جهت اینکه اردبیل خاستگاه سلاطین صفوی، مرکز دینی و همچنین جایگاه مقابر شیخ صفی الدین اردبیلی و دیگر گذشتگان سلاطین صفوی بود شهر و بازار آن از اهمیت و رونق خاصی برخوردار گردید.

معماری بازار بزرگ اردبیل :

مقدسی و اصطخری در قرن چهارم هجری قمری بازار اردبیل را به شکل صلیبی توصیف کرده اند که در میانه آن مسجد قرار داشته است. مجموعه بازار با طاق های جناغی و گنبدهای ساده پوشش یافته و عرض طاق نمای مغازه ها به طور متوسط ۳ متر و قطر پایه های طاق ها حدود ۸۰ سانتی متر است. روشنایی داخل بازار از طریق روزنه های تعبیه شده در پوشش های گنبدی تامین می شود.
سرای خشکبارها از دو بازارچه موازی هم که هر دو بر راسته بازار عمودند تشکیل شده و هر کدام دارای ۵ دهانه و ۵۱ مغازه است. سرای گلشن نیز مرکب از دو بازارچه و یک سرا است و در مقابل سرای زنجیرلی واقع شده و به راسته بازار و راسته پیر عبدالملک مربوط می شود.
بخش اصلی سرا فضایی مستطیل شکل به ابعاد ۳٫۸۰ × ۹٫۹۴ متر می باشد که پوشش آن متشکل از ۹ گنبد در میانه با چهار ستون مدور از سنگ خارا به ارتفاع ۲٫۷۵ و ۵۲ سانتی متر و در اطراف بر جرزها نگهداری می شود. ستون ها دارای سرستون مکعب شکل بوده و طاق های زیرین گنبدها توسط تیرهای چوبی به یکدیگر اتصال یافته و مهار شده است.
از دیگر بخش های مهم بازار، چهار سوق یا بازار بزرگ قیصریه است. این بخش بنایی مدور با گنبد کروی بلند و ساده است. قطر بنا در پایین ۱۲ متر و ارتفاع تقریبی آن ۱۳ متر است.
بخش زیرین بنا، بدون در نظر گرفتن پایه مغازه ها و امتداد بازارچه ها عبارت است از ۱۲ پایه که با ۱۲ طاق جناغی زمینه را برای بر پایی گنبد فراهم ساخته است. در هشت طاق جناغی مغازه و در ۴ تای دیگر راهرو بازارچه ها تعبیه شده است. بر سر بازارچه شمال شرقی، سنگ نبشته ای به چشم می خورد که به علت فرسودگی امکان قرائت آن وجود ندارد. این سنگ نوشته حاوی نام بانی و تاریخ بنا بوده است.
قسمت عمده بازار اردبیل در خیابان‌کشى‌هاى نیم قرن گذشته تخریب شده و ارتباط بعضى از بخش‌هاى آن با هسته مرکزى بازار از بین رفته است.
مجموعه تاریخی بازار اردبیل در سال های اخیر از طرف سازمان میراث فرهنگی تعمیر و مرمت شده و به شماره ۱۶۹۰ به ثبت تاریخی رسیده است.