برج چهل‌ دختر دامغان

برج چهل‌ دختر دامغان برجی آجری است که در مغرب شهر دامغان پشت آرامگاه امامزاده جعفر و کنار جاده دامغان به سمنان واقع است. ارتفاع برج مذکور تقریباً ۱۵ متر و محیط خارجی آن ۲۳ متر و قطر داخلی آن ۵٫۵ متر می باشد. این برج تقریباً به سبک برج طغرل ری و میل رادکان بنا شده است.

تاریخچه ساخت برج چهل دختر دامغان :

این برج در سال ۴۴۶ هجری، ۱۰۵۴ میلادی به امر ابوشجاع اصفهانی ساخته شده‌است.
در بیرون این برج کتیبه‌ای از گچ به خط کوفی قرار دارد که چندان واضح نیست. فقط جمله امر ببناء هذا لقبه الامیر الجلیل ابوشجاع و در آخر کتیبه نیز کلمه ثلثمائه خوانده می‌شود که به ساخت بنا در قرن چهارم هجری اشاره میکند.
در وسط برج، قبر ساده‌ای است از گچ که صاحب آن معلوم نیست و از قرائن چنان بر می‌آید که تا چندی قبل سطح داخلی برج مرتفع‌تر از زمان کنونی بوده‌است زیرا با اندکی دقت، قسمتی را که در زیر خاک بوده و بعداً خاک برداری شده‌است می‌توان تشخیص داد.
اسم چهل دختر یا چهل دختران مربوط به دوره‌های قبل از اسلام می‌باشد و بعید به نظر نمی‌رسد که این ساختمان نیز مانند ساختمان چهل دختر سمنان از خشت خام بوده، چون به مرور زمان قسمتی از آن که فرو ریخته، در قرن چهارم یا پنجم به دستور ابوشجاع که هویت او تا اندازه‌ای مجهول است مجدداً با در نظر داشتن طرح سابق آن، منتهی با آجر و سقف مخروطی شکل بنا گردیده‌است.
مقبره چهل دختران یک‏ آرامگاه خانوادگی بوده است‏ که با تزیینات آجری اعم از نقوش هندسی و کتیبه ‏ها تزیین یافته است. زیباترین طرحها و تناسب های موزون در صفحه‏های آجری گنبد چهل‏ دختران دیده می‏شود.
کاربرد حاشیه‏ ها، نوارهای تزیینی متناسب با حجم و شکل‏ بدنه و گنبد،معرف هماهنگی و پرداخت استادانه‏ای‏ است که در آثار هنری ایران از جایگاه و شأنی ممتاز برخوردار بوده است. در این میان گنبد چهل دختران‏ از بهترین نمونه آجرکاری این دوران به شمار می‏رود.
دوره حکومتی آل‏ بویه، آل زیار و سلاجقه در ایران تقریبا روی هم دو سده ادامه یافت که در ربع دوم قرن پنجم با فتوحات‏ آنها شروع شد و تا استقرا ایلخانیان در ربع قرن هفتم‏ ادامه یافت. تولیدات و محصولات هنری قرون پنجم‏ و ششم ایران در فرآیند شکل‏ گیری و شکل‏ پذیری‏ نهایی الگوهای کلاسیک هنر اسلامی در ایران و در سرزمین هایی که کما بیش تحت‏ تأثیر مستقیم آن قرار داشتند، اهمیت اساسی و بسیاری داشت. نوآوریهای‏ نقش‏ پردازنه معماران ایرانی در این دوره پی‏آمدهای‏ وسیعی درپی داشت و تحولی اساسی در معماری‏ ایرانی پدید آورد. تحلیل درخشان هنرمندان در به‏ کارگیری گستره وسیعی از عناصر آرایشی و تزیینی‏ در توازن با یکدیگر،آثار ماندگاری به وجود آورد.
توسعه تصوف یا صوفی‏ گرایی در این دوران‏ بر توسعه معماری تأثیر گذاشت‏ که یکی از این‏ تأثیرات که از حرکت صوفی‏ گرایی ناشی می‏شد، توسعه روبه رشد مقابر و زیارتگاهها بود که بهانه‏ ای‏ برای زیارتها و عبادتها بود. به‏ طور کلی این مقابر و زیارتگاه ها را حاکمان و حکمرانان محلی بر پا می‏کردند. به زودی مقبره‏ های مهم برای مردان مقدس‏ و صوفیان گوناگونی بر پا شدند که سریعا به حرم‏ تبدیل می‏شدند. اضافه بر این مقابر، می‏توان از ابنیه ‏ای که بر روی مقابر جانشینان پیامبر و امامان‏ بر پا می‏شد نام برد که ساختمان اصلی‏ بنا، به نام امامزاده، در معنای لغوی به نام پسر امام، نامی که اکثریت مقابر امامان به آن مشهورند شهرت‏ می‏ یافتند.