تپه حصار دامغان

تپه حصار حدود ۳ کیلومترى جنوب شرق شهر دامغان واقع شده است ولى امروزه به‌دلیل گسترش و توسعه شهر دامغان تقریباً محوطه آثار باستانى تپه حصار در حاشیهٔ شهر قرار دارد.
تپه حصار در جنوب دامغان بر سر راه آهن تهران ـ مشهد، شرق ایستگاه راه آهن دامغان قرار دارد و تا به حال به اشکال مختلف مورد تهاجم افراد نا آگاه، سارقین و طبیعت بوده است.
نخستین کسی که به این تپه باستانی توجه کرد و نام و مشخصات آن را در سفرنامه خود ثبت کرد، سرتیپ هوتوم شیندلر است که در سال ۱۸۷۵ میلادی، جهت اجرای طرح نخستین خط تلگراف در زمان ناصرالدین شاه قاجار از منطقه دیدن کرده بود.

قدمت تپه حصار دامغان :

قدمت تمدن پیش از تاریخ این تپه از هزارهٔ چهارم تا هزارهٔ اول پیش از میلاد می‌رسد .
در تپهٔ حصار سه طبقهٔ متمایز مربوط به دوران پیش از تاریخ تشخیص داده شد که هر کدام از این سه طبقه نیز به تقسیمات کوچک‌تری طبقه بندی شده اند. مطابق آمار تهیه شده، مردگان به جانب مشرق یعنی مقابل طلوع آفتاب خوابانده شده اند، از این رو معلوم می‌شود خورشید یکی از خدایان مهم این مردم به شمار می‌رفته که با ظهور ظروف سیاه رنگ این قاعده ترک شده و در کنار مردگان، اشیاء مختلفی از قبیل ظروف سفالی، آلات، ادوات برنزی و بعضی اوقات سلاح‌های جنگی قرار داده اند .
در دورهٔ دوم و اوایل دوره سوم تعییرات شدیدی در رنگ، جنس، ساختمان ظروف و طرز به خاک سپردن مردگان حاصل شده است به گونه‌ای که به نظر می‌رسد مردم دامغان در این موقع مورد هجوم خارجیان واقع شده اند و چون ظروف سیاه رنگ دوره سوم شباهت کامل به ظروف پیش از تاریخ نواحی شمالی ایران دارد، می‌توان چنین نتیجه گرفت که این هجوم از طرف شمال یعنی از جانب صحرای ترکمن به ایران شده است و هرچه به طرف جنوب نزدیک می شویم آثار ظروف سیاه رنگ مهاجمین کمتر دیده می‌شود .
در این منطقه نواری وجود دارد که همان راه ابریشم است و تپه حصار نیز در همین نوار شکل گرفت. قرار‌گیری تپه حصار در این شاهراه خاص می‌تواند به‌دلیل تجارت از شرق به غرب یا وجود معادن مختلف این منطقه باشد.
یکی از معروف‌ترین ساختمان‌های حصار در شمال خط راه‌آهن قرار دارد که با خاک سرخ رنگ خود نظر باستان شناسان را جلب کرد. آنها به ساختمانی دست یافتند که بر اثر به‌آتش کشیده شدن از میان رفته بود و این ساختمان مهم‌ترین بخش حصار است که مشخص نیست توسط حمله کدامیک از مهاجمان از میان رفته است.
طبق کاوشها در این ساختمان مقادیر فراوانی اشیای طلایی، نقره‌ای، سربی و انواع زیادی مهرها به همراه ۱۱جسد سوخته مچاله شده و صدها پیکان سنگی به‌دست آمده که نشان از یک جنگ خونین دارد.
بیش از ۲۷۰معدن قدیمی و سایت‌های سرباری که فعالیت ذوب فلز در دوران باستان در آنها انجام شده است در اطراف تپه حصار دامغان شناسایی شده است. حریم تپه‌حصار با احتساب استقرار در دوران پیش از تاریخ و دوره‌های ساسانی و عصر آهن ۲۵هکتار بوده است.
آنچه در مورد تپه حصار اهمیت دارد گورهای مملو از اشیای مفرغی، دستبند و طلا و سنگ لاجورد در گور زنان است درحالی‌که تمام قبرهای مردها یا خالی است یا تنها دارایی آنها یک‌کاسه سفالی بوده است. میتوان نتیجه‌گیری کرد که جامعه چهار هزار سال پیش تپه حصار زن سالاری و ثروت جامعه در دست زنان بوده است.

اقدامات نجات بخشی تپه حصار دامغان :

نجات بخشی در تپه حصار دامغان به دو دلیل در دستور کار قرار دارد. یک به دلیل گذر ریل راه‌آهن از میان این تپه باستانی و دوم به این دلیل که فیبر نوری از میان این حصار کشیده شده است.

دانش پزشکی تمدن تپه حصار :

از کاوش‌های تپه سرخ داروهای گیاهی بسیاری یافت شده است، در این کاوش‌ها قدیمی‌ترین اثر مربوط به ابتلا به سرطان فک و پیشرفت پزشکی حصار یافت شد. به قدری جراحی تپه حصار و پزشکی مردمان آن هزاره پیشرفته بوده، که آنها توانسته بودند فک مبتلا به سرطان یک زن ۳۸ساله را سه مرتبه شکافته و غده سرطانی را مهار کنند.
اجساد کودکان در ۴۷گور باستانی نیز بیانگر نوعی اختلال در آنها بوده که موجب بزرگی سر آنها شده بود و البته درصد بالایی از کودکان را تشکیل می‌دادند.
شهر دامغان تقریباً در ۳۶۰ کیلومترى شرقى تهران درجاده قدیم تهران خراسان واقع شده است. این منطقه از دوران‌هاى پیش از تاریخ مورد سکونت بوده و آثار دوران‌هاى پیش از تاریخ و تاریخى و اسلامى در آن وجود دارد. به‌همین علت آثار باستانى و تاریخی و اماکن قدیمى زیادى در این منطقه مشاهده مى‌گردد. ایجاد شهر امروزى دامغان به دوره ساسانى مى‌رسد.