حمام پهنه سمنان

حمام تاریخی پهنه یکی از آثار قدیمی و با ارزش سمنان است که در گوشه شمال غربی تکیه پهنه شهر سمنان میان مسجد جامع و مسجد امام خمینی و امامزاده یحیی قرار گرفته است. مسیر دسترسی به این حمام قدیمی از خیابان امام خمینی سمنان می باشد.
این حمام در سال ۸۵۶ هجری قمری در زمان سلطنت ابوالقاسم بابرخان از پادشاهان تیموری و به دستور وزیر وی به نام خواجه غیاث‌الدین بهرام سمنانی ساخته شده است. ساختمان اولیه این حمام تا زمان سلطنت ناصرالدین شاه قاجار پابرجا بوده ولی از آن تاریخ به بعد به علت عدم توجه رو به ویرانی نهاد و کتیبه تاریخی آن که نام بانی بنا در آن درج شده بود، ربوده شد، اما در سال ۱۳۱۲ هجری قمری در زمان مظفرالدین شاه به دستور حاج ملاعلی حکیم الهی نسبت به تعمیر و تجدید بنای این حمام اقداماتی صورت گرفت.

معماری حمام پهنه سمنان :

به طور کلی ساختمان حمام پهنه از سه قسمت تشکیل شده است. قسمت اول رخت‌کن یا سربینه است که به وسیله یک هشتی و یک راهروی کوچک به قسمت دوم (گرمخانه) و سوم (خزانه) راه می‌یابد. در داخل گرمخانه بخش‌های متعددی وجود دارد که از آن‌ها به عنوان محل شستشو استفاده می‌کردند.
یکی از قسمت‌های جالب توجه این حمام سردرِ زیبا و کاشی‌کاری شده آن است. در طرفین درِ ورودی که از چوب، با گل میخ‌های آهنی ساخته شده دو نقش از یک افسر و فرمانده قاجار با شمشیر وجود دارد و در بالای کتیبه بالای در، نقش دو شیر و خورشید دیده می‌شود. ازاره این سردر را کاشی‌هایی با گل‌های سفید و لاجوردی به ارتفاع یک متر تشکیل می‌دهد.

حمام پهنه به مساحت تقریبی ۱۰۰۰ متر مربع در شمال غربی تکیه پهنه ساخته شده وبرای حمام پهنه دو در مردانه و زنانه در نظر گرفته شده است. در مردانه که دارای دو صفه می باشد از سه طرف دارای کاشیکاری است، در بالای در نیز کتیبه ای از کاشی به رنگ سفید با زمینه لاجوردی وجود دارد.
بر سر در این ورودی علامت شیر و خورشید با کاشی های زرد رنگ در دو لچک و به صورت یک نیم دایره مشخص می باشد. در دو طرف این در تصویر دو سرباز قاجار کاشیکاری شده است که در آن جمله (عمل زین العابدین سمنان۱۳۳۰) به چشم می خورد.

موزه باستان شناسی سمنان :

حمام پهنه در تاریخ ۱۳۷۳ خورشیدی بعد از یک سری مرمت و بازسازی تبدیل به موزه محلی باستان شناسی مردم شناسی شد.

در ورودی موزه به یک فضای مربع شکل با ابعاد تقریبی هشت متر در هشت متر می رسیم که به وسیله طاق های ضربی موزون و عریضی مسقف شده است و در میان دارای یک آبنمای زیبا به همراه کاشیکاری های متنوع می باشد.
از این قسمت در مواقعی که نمایشگاهی موقت در محل موزه دایر می باشد به عنوان فضای نمایشگاهی استفاده می شود. در ادامه بعد از گذشتن از یک راهروی باریک و یک هشتی به صحن بزرگ گرمابه که سالن اصلی موزه می باشد، می رسیم.
این قسمت خود دارای چند قسمت جدا می باشد. در یکی از غرفه های متصل به صحن اصلی شاخص ترین عنصرموزه ای موزه سمنان که اسکلت ۴۰۰۰ ساله بدست آمده از تپه حصار دامغان می باشد، قرار دارد. این اسکلت به شکل کاملاً دست نخورده از محل حفاری در تپه حصار به این مکان انتقال یافته است. در کنار آن لوازمی قرار دارد که در هنگام مرگ کنار متوفی قرارداده شده است. هدف اصلی از قرار دادن این اسکلت نشان دادن شیوه تدفین در هزاره دوم پیش از میلاد در بخش فلات مرکزی ایران می باشد.
این اسکلت با ضمائم آن در یک محفظه مکعبی شیشه ای قرار گرفته است.

در ویترین دیگری در ادامه مسیر اشیائی از جنس سفال خاکستری مربوط به هزاره دوم پیش از میلاد مربوط به تپه حصار قرار دارد. این اشیاء شامل کاسه، آبریز و ظروف آیینی دیگر می باشد. از دیگر آثار سفالین موجود در موزه ظروف بدست آمده از منطقه خطیر کوه سمنان می باشد که مربوط به هزاره اول پیش از میلاد است.
در ویترین های بعدی اشیای دوران اسلامی شامل ظرف لعابدار و دیگر ظروف مربوط به تپه های تاریخی استان سمنان دیده می شود.

موزه مردم شناسی سمنان :

در بخش مردم شناسی موزه گرمابه پهنه که در انتهای موزه و در یک هشتی واقع شده است اشیای مختلف مردم شناسی از جمله ابزار و آلات موسیقی مثل ساز و دهل و کرنا و … دیده می شوند. در غرفه بعدی زینت آلات سنتی زنان عشایر استان سمنان قرار دارد.
در ویترین دیگر ابزار و وسایل اعتقادی و پیشگویی مثل رمل، مهره های شانس و … چیده شده است و در ویترین انتهایی ابزار آلات و استعمال دخانیات مثل چپق، کیسه توتون و سوزن های تمیز کردن دسته چپق دیده می شود.
موزه گرمابه پهنه با در نظر گرفتن کمی وسعت و آثار به نمایش گذاشته به آن به دلیل موقعیت خاص و استثنایی مکانی همواره مورد توجه ساکنین شهر و مسافرین راههای ارتباطی استان بوده است.
بیشتر بازدید‌کنندگان کسانی هستند که در ادامه راسته بازار اصلی شهر به سردر موزه رسیدند و اصلی‌ترین مخاطبان موزه سمنان دانشجویان رشته‌های مختلف در سطح استان و کشور هستند که برای تکمیل پروژه‌های تحصیلی به مکان موزه مراجعه می‌کنند.
ساعت کار موزه سمنان در فصول بهار و تابستان از ۹ صبح الی ۱۳ و ۱۶ بعد ازظهر الی ۱۹ است. در فصول پاییز و زمستان نیز از ساعت ۸ الی ۱۲ و ۱۵٫۳۰ الی ۱۸٫۳۰ می باشد.
این بنا در سال ۱۳۵۵ خورشیدی با شماره ۱۰۲۲ در فهرست ثبت آثار ملی قرار گرفته است.

توضیحات تکمیلی :

ساعت کار موزه سمنان در فصول بهار و تابستان از ساعت ۹ الی ۱۳ و ۱۶ الی ۱۹ می باشد. در فصول پاییز و زمستان نیز از ساعت ۸ الی ۱۲ و ۱۵٫۳۰ الی ۱۸٫۳۰ می باشد.