دروازه ارگ سمنان

دروازه ارگ که اکنون به میدانی در مرکز شهر سمنان تبدیل شده بازمانده از هنر دوران قاجار است که در تقاطع خیابانهای آیت الله طالقانی و شیخ فضل الله نوری واقع شده است.
این دروازه دو نمای شمالی و جنوبی دارد که نمای شمالی آن به مراتب زیباتر و جذابتر از نمای جنوبی آن است. نمای شمالی دارای دو اتاق در دو طرف به قرینه یکدیگر، دو راهروی کوچک، ایوانهایی در جلوی اتاقها و مدخل اصلی که محل عبور و مرور بوده، می باشد. نمای اصلی این قسمت از آجر است و راهروهای اصلی با پلان مربع به وسیله فیلپوشها به گنبد کم خیز منتهی میشود.
تزیینات کتیبه ها از عناصر جالب توجه نمای شمالی است که به شکل نیم دایره در بالای مدخل اصلی به خط نستعلیق زرد بر زمینه کاشیهای لاجوردی نوشته شده است.
نمای جنوبی هم از حیث استفاده از تزیینات کاشیکاری پر کارتر و مفصل تر از نمای شمالی است و در تزئینات این نما کاشیهای هفت رنگ و مناره های تزئینی زیبا به چشم میخورد.
استفاده از نقوش هندسی و نقش و نگار اساطیری در این جبهه اهمیت نمای جنوبی را به عنوان دروازه ورودی شهر بیشتر می کند.
به قرینه کتیبه نیم دایره نمای شمالی طرح نیم دایره ای بر پیشانی نمای جنوبی کاشیکاری شده که در آن نبرد رستم و دیو سفید به تصویر کشیده شده است و در بالای مدخل ورودی نقش سربازان قاجاری و تسلیحات آنها کاشیکاری شده است.
بربالای دیوار دروازه کتیبه هایی در پنج سطر متوالی به خط نستعلیق سفید بر زمینه لاجوردی وجود دارد که در لا بلای سطور آن طرح و برگ های اسلیمی به چشم میخورد.
کتیبه های این بنا از آثار سید محمد باقر طباطبایی سمنانی هنرمند مشهور سمنان در دوران قاجاریه است. درهای دروازه ارگ از چوبهای قطور با گل میخهای آهنی تشکیل شده است.

تاریخچه ساخت دروازه ارگ سمنان :

در سال ۱۲۸۴ هجری قمری زمانی که برای نخستین بار ناصرالدین شاه قاجار به قصد زیارت مشهد مقدس از ایالت کومش یا سمنان گذر کرده بود، به مدت سه روز در ساختمان ارگ دولتی سمنان اقامت می کند.
در آن زمان این ساختمان شامل ۱۲ برج با عمارات و ابنیه مختلف بوده ولی هنوز دروازه شمالی ارگ ساخته نشده بود، گویا در همین سفر دستور ساخت دروازه به حاکم وقت سمنان داده می شود. کار ساخت دروازه در سال ۱۳۰۲ هجری قمری در زمان حکومت انوشیروان میرزا ضیاء الدوله فرزند محمد رحیم میرزا پسر دهم عباس میرزا نایب السلطنه که طی سالهای ۱۳۰۰ تا ۱۳۰۵ هجری قمری حاکم ایالت قومس بوده به اتمام می رسد. به همین دلیل در سفر دوم شاه به مشهد که عکسهای گویایی از آن باقی مانده تصاویر زیبایی از دروازه شمالی ارگ سمنان دیده می شود.
دروازه ارگ فعلی در واقع دروازه شمالی مجموعه ارگ دولتی قدیم سمنان بوده است. امروزه از مجموعه ارگ دولتی کهن سمنان چیزی باقی نمانده است، زیرا در زمان رضا شاه به هنگام ساخت و ساز خیابانها و بناهای نو، تمامی این مجموعه، به جز دروازه شمالی آن تخریب شد. عناصر هویت بخش ارگ قدیم را اماکنی چون تلگرافخانه، قراولخانه، آب انبار، حمام حسینیه و سایر عناصر تشکیل می داده است. در داخل دیوار های ضخیم ارگ اتاقهایی برای نگهبانی در نظر گرفته بودند.
دروازه ارگ سال ۱۳۵۸ خورشیدی توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۳۹۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.