سایت موزه عصر آهن تبریز

سایت موزه عصر آهن تبریز، محوطهٔ باستانی است که در شمال، شمال شرقی و شمال غربی مسجد کبود تبریز واقع شده‌است. این موزه شامل گورستان و آثار سفالی مربوط به عصر آهن است. سایت موزه مسجد کبود با قدمتی ۳ هزار و ۵۰۰ ساله شامل گورستانیست مربوط به عصرآهن ۲ ، حدود سالهای ۸۰۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد.
آثار مربوط به سایت موزه عصر آهن در سال ۱۳۷۶ خورشیدی کشف شده است که شامل ۳۸ گور می باشد که به صورت جنینی دفن شده بودند. گور نوزادان بصورت ساده بوده و گور نوجوانان در سازه‌های مربعی با دو ظرف سفالی همراه است. اکثر اجساد یافت شده در سنین پایین مرده اند. کودکان با اسباب بازی‌هایشان دفن شده اند و زن‌ها با جواهرات و مرد‌ها با ابزار جنگی شان. در کنار بعضی‌ اجساد ظروف سفالی و اثرات غذا یافت شده که موید اعتقاد آنان بر آیین مهر پرستی‌ است و کسانی‌ که ظروف بیشتری در کنارشان یافت شده احتمالا ثروتمند تر بوده اند.
سنگ چینی‌ دور اجساد نمادی از دیوارهٔ رحم است و اجساد به حالت جنینی یا چمباته ای‌ دفن شده اند که جهت بدن و صورتشان متفاوت است که باز هم تأییدی بر مهر پرست بودن آنهاست. این سایت از سال ۱۳۸۵ به عنوان اولین موزه صحرایی ایران شروع به کار کرد.

مشخصات محوطه مسجد کبود :

محدوده محوطه در شمال، شمال غرب و شمال شرق بنای مسجد کبود زیر چندین متر رسوبات واقع شده است. طول شرقی و غربی این محوطه تقریبا ۲۷۶ مترو عرض شمالی جنوبی آن بطور متوسط ۱۰۲ متر و دارای مساحتی حدود ۳ هکتار می باشد.

پیشینه مطالعاتی باستان شناسی :

طی خاکبرداریهای سال ۱۳۷۶ بوسیله شرکتهای ساختمانی آثاری از این محوطه بدست آمد و در شهریور ماه ۱۳۷۷ توسط آقای نصرت ا… معتمدی محوطه شناسی و آثار هزاره اول پیش از میلاد گزارش شده است و در سال ۱۳۷۹ عملیات حفاری عملا توسط آقای دکتر نوبری آغاز و طی ۴ فصل کاوش تا ۱۳۸۲ ادامه یافت و گورستان مربوط به عصرآهن شناسایی شد.
نخاله های ساختمانی دوره معاصر، آثاری از دوره قاجاریه، صفویه، تیموری و ایلخانی در لایه های بالا بدست آمد. آثار و اشیاء بدست آمده از قبور شامل ظروف سفالی و اشیاء زینتی می باشد که همراه اسکلتها در داخل گورها بدست آمده است.
شهر تبریز در طول تاریخ، چندین بار با زلزله های سهمگین تخریب شده، ولی مردم این شهر دوباره آن را بنا کرده اند ، به همین دلیل می توان آثار مختلفی از دوران باستان و هخامنشیان تا دوره های بعد را در لایه های این خاک یافت. اما به دلیل پراکندگی آثار، نمی توان دوره های دقیق تاریخی آنها را مشخص کرد.
بنا به گفته هایی این مکان حالت تپه مانند داشته و این امر باعث شده سطح گورها با هم متفاوت بوده و اجساد در یک سطح و عمق ثابت دفن نشوند. گروه کاوش برای رسیدن به پایین ترین لایه، قبور لایه های بالاتر را جمع کرده تا پس از مرمت و تهیه شناسنامه معرفی، در محفظه هایی به شکل تابوت شیشه ای به نمایش درآیند.
تدفین اجساد این قبرستان با استثنای اجسادی که تدفین ثانویه داشتند به شکل جنینی بوده است.

تعریف سایت موزه :

سایت موزه به موزه ای گفته می شود که به شکل طبیعی در محوطه کاوش های باستان شناسی برقرار شده و در آن آثار کشف شده بدون تغییر و دستچین شدن به نمایش در می آیند. از آنجا که تعداد چنین مجموعه هایی در سراسر جهان بسیار کمیاب است به همین دلیل کشف و راه اندازی سایت موزه مسجد کبود در تبریز که نخستین نوع از این موزه ها در ایران می باشد، از اهمیت بالایی در سطح جهان برخوردار بوده و بدلیل قدمت و حجم آثار کشف شده نمی توان برای این مجموعه ارزش مادی تعیین کرد.