عمارت خسرو آباد – سنندج

این عمارت که در بلوار خسرو آباد یا شبلی سنندج قرار دارد، در نوع خود بی نظیرست. عمارت خسرو آباد مرکز حکومت اردلان به ویژه خسروخان اردلان بوده و باغ خسروآباد نیز از اهمیت خاصی برخوردار بوده است.
این باغ که به وسیله چهار خیابان روبه‌رو و اطراف عمارت خسروآباد عملا به چهارباغ خسروآباد تبدیل و اطراف آن به وسیله چهار خندق در طرفین باغ و کاخ خسروآباد با انواع درختان مختلف احاطه شده، جلوه خاصی را به این مجموعه داده است. در حال حاضر تنها درختان چهار باغ و بخش‌هایی از چهار خیابان آن باقی‌مانده است.
مجموعه عمارت و باغ آن افزون بر دو بخش اصلی یعنی قصر سلطنتی با ورودی ستون دار در بخش غربی و ساختمان شرقی با غلام گردش ها و ایوان ستون دار مشرف بر صحن عمارت و فضای بیرونی بنا دارای فضاهای دیگری چون حمام ، اتاق قاپچیان و خدمتکاران است.
تزئینات معماری این بنا شامل گچبری ، آجرکاری ، اروسی های زیبا و حوض چلیپا شکل داخل عمارت است و آنچه که براساس وضعیت ظاهری و ترکیب بنای خسروآباد قابل تامل است به نو بودن بافت و ترکیب مصالح و سبک مشترک قصر، آشپزخانه، حمام و اصطبل به انضمام دیوارهای حفاظ شرقی، غربی و جنوبی برمیگردد که مربوط به یک دوره بوده است.
عمارت خسروآباد کتیبه‌ای دارد که اسم فتحعلی شاه قاجار و والی کردستان امان‌الله خان به تاریخ ۱۲۲۳ هجری قمری روی آن حک شده است.
نظریات گوناگونی درخصوص این بنای عظیم و مقر حکومتی کردستان وجود دارد، به طوری که بعضی صاحب‌نظران قسمت شرقی بنا را که قصر نامیده می‌‌شود مربوط به دوران زندیه می‌دانند و توسعه و تکمیل آن را توسط امان‌الله خان اردلان می‌دانند.
آب این مجموعه جاری و شرب و از مجموعه قنات‌های تعبیه شده در روی کوه آبیدر تامین می‌شود و از دیگر بخش‌های قابل توجه کاخ خسروآباد وجود حوض و فواره با آب جاری در طبقه سوم قصر است.