گردشگری زنجان – گردشگری سلطانیه – گنبد سلطانیه – گنبد سلطانیه زنجان – مقبره الجایتو در سلطانیه – بنای تاریخی سلطانیه زنجان – مکانهای تاریخی زنجان

 

یکی از آثار تاریخی و اماکن تاریخی سلطانیه زنجان و از شاهکارهای معماری و جاذبه های گردشگری تاریخی استان زنجان با نام گنبد سلطانیه شناخته می شود و دارای شهرتی جهانیست. گنبد سلطانیه در عهد ایلخانی به دستور سلطان محمد خدابنده، هشتمین پادشاه دوره ایلخانی ساخته شده است.
سلطانیه بعد از مراغه و تبریز سومین پایتخت دوره ی ایلخانی بوده است. نام قدیمی سلطانیه به معنی شکارگاه شاهی است و پادشاهان ایلخان از این مکان برای تفریح و شکار استفاده می کرده اند. این بنا توسط اولجایتو پسر ارغون خان بنا شده است.
اولجایتو در ابتدا پیرو آیین پدری ( شمنیسم ) بوده است. سپس آیین مادر را انتخاب می کند و مسیحی می شود و اسمش را به نیکلاس تغییر می دهد. بعدها تحت تأثیر علامه حلی و یکی از همسرانش و وزیرش شیخ فضل الله مجدداً تغییر مذهب می دهد و اسلام را انتخاب نموده و نام سلطان محمد خدابنده را انتخاب می کند. سلطان محمد خدابنده این بنا را طی سال های ۷۰۳ تا ۷۱۳ هجری قمری می سازد. این بنا در مدت ۱۰ سال توسط ۳۰۰۰ نفر کارگر ساخته شد.

 

آدرس گنبد سلطانیه زنجان – گنبد سلطانیه زنجان کجاست :

گنبد تاریخی سلطانیه در خیابان گنبد شهر سلطانیه در مرکز این شهر قرار دارد. شهر سلطانیه مرکز شهرستان سلطانیه بوده و در جنوب شرق زنجان واقع است. فاصله زنجان تا گنبد سلطانیه در حدود ۴۳ کیلومتر است. فاصله تهران تا گنبد سلطانیه در حدود ۲۹۰ کیلومتر می باشد. همچنین برای گردشگران علاقمند همدانی باید بگوییم که فاصله همدان تا گنبد سلطانیه زنجان ۲۱۵ کیلومتر می باشد.

 

هدف از ساخت گنبد سلطانیه :

هدف سلطان محمد خدابنده از ساخت این جاذبه تاریخی زنجان این بوده که قبر علی(ع) را از نجف به این مکان منتقل نماید. از آنجا که نبش قبر در اسلام حرام است این عمل با مخالفت علمای نجف روبرو شد. پادشاه الجایتو پس از نومید شدن از انتقال جسد علی، مقداری از خاک نجف و کربلا را به سلطانیه انتقال داده و در ساخت قسمتی از گنبد استفاده کرد که به تربتخانه مشهور است.
پادشاه وصیت کرده بود که در سردابه دفن شود. الجایتو ۲ سال بعد از اتمام ساخت گنبد در سن ۳۴ سالگی بر اثر بیماری درگذشت. سردابه محل دفن پادشاه است اما عده‌ای از مورخان اینگونه نوشته ‌اند که پادشاه در محلی غیر از سردابه دفن شده است.

 

ثبت جهانی گنبد سلطانیه :

این مکان گردشگری و تاریخی زنجان در سال ۱۳۱۰ جزء آثار ملی ایران شناخته شد و در ۲۴ تیرماه ۱۳۸۴ نیز به عنوان هفتمین اثر ماندگار ایرانی در فهرست جهانی یونسکو ثبت شده است.

 

معماری گنبد سلطانیه – پلان گنبد سلطانیه زنجان :

تزیینات و نحوهٔ ساخت این مقبره در واقع نقطهٔ عطفی در معماری آن دوران بوده به این شکل که سبکی جدید را در معماری به ‌وجود آورده که از معماری سلجوقی منفک شده ‌است.
این بنای تاریخی استان زنجان دارای عظمت و معماری پیچیده ای است که در نوع خود منحصر به فرد است. گفته می‌شود در ساخت گنبد بزرگ شهر فلورانس از این گنبد الگوبرداری شده‌است. گنبد سلطانیه از نظر ارتفاع بعد از کلیسای سانتا ماریای ایتالیا و مسجد ایاصوفیه ترکیه سومین گنبد جهان است.
با الهام گرفتن از هشت در بهشت، این بنا را هشت ضلعی ساخته اند و طول هر ضلع ۱۷ متر است. ساختمان هشت در، هشت ایوان و هشت مناره دارد و دارای سه بخش گنبدخانه، تربت خانه و سرداب است.
در این اثر تاریخی ایران روابط معماری در دو جهت افقی و عمودی حل گردیده است، طبق معمول حرکت عمودی بر عهده منارها قرار دارد، بنابراین دو نوع منار می باشد، یک نوع منار پنهان که داخل اسکلت بنا قرار دارد و نوع دوم که در قسمت فوقانی به صورت گلدسته خودنمایی می کند.
در بنای سلطانیه حرکت افقی در چهار سطح می باشد که ارتباط آنها توسط اجزاء عمودی که قبلا توضیح داده شد برقرار گردیده است، در قسمت همکف که برای قرار دادن مرقد حضرت علی در نظر گرفته شده بود فضای بسیار وسیعی قرار دارد که برای طواف و اجراء مراسم خاص مذهبی از آن استفاده می گردید. سطح دوم که در هر یک از اضلاع ۸ ضلعی ایوانی را ایجاد کرده و به وسیله راهرو پوشیده ای به هم مرتبط می باشند که به احتمال برای استقرار خانمها جهت دیدن مراسم مذهبی تعبیه گردیده است.
سطح سوم عبارتست از غرفه های شبیه به طبقه دوم که بر روی نمای خارجی بنا ایجاد شده و دشت پیرامون در برابر آنها با زیبایی خاصی گسترده شده است، این غرفه ها به احتمال محل جمع شدن علما و طلاب علوم دینی بوده است، در دوران صفویه این غرفه ها را به اطاق تبدیل ساخته اند و از آنها برای سکونت طلاب استفاده کرده اند .
این بنا دارای هشت مؤذنه بوده که تمام آنها خراب شده است، این مؤذنه ها برای پخش صدای اذان و خبر بطور یکنواخت در تمام شهر با چند نفر مؤذن تعبیه گردیده زیرا در صورت بودن یک منار به علت وجود گنبد صدا به تمام شهر نمی رسید. گنبد سلطانیه ۱۱۰ پله دارد که در حروف ابجد مترادف با نام امام علی است.

 

موزه گنبد عظیم سلطانیه :

در پایین سردر ورودی مجموعه گنبد سلطانیه، موزه ی کوچکی ساخته شده که تعدادی عکس و مقداری از اشیاء باقیمانده از دوران های گذشته که در منطقه سلطانیه کشف شده اند در معرض دید بازدیدکنندگان قرار گرفته است./n